**
Renkli yaban çiçekleriyle dolup taşan, nokta resim tekniğiyle tasvir edilen tablo gibi görünen yaylalarda atılan her adımda kekik, yonca, civanperçemi ve nanenin etkileyici kokusu havayı sarıyor. Dağ havası arıların vızıltısıyla yankılanıyor. İngiliz Financial Times (FT) gazetesi, Çin’den sonra dünyanın en büyük ikinci bal üreticisi olan Türkiye’nin, dünyanın en kaliteli ve pahalı balını üretme serüvenini Doğu Karadeniz’in gizli cenneti Artvin’de araştırdı.
Kafkaslar ile Karadeniz’in buluştuğu bu biyoçeşitlilik açısından zengin dağlarda, arıcı Mustafa Multan arıların çalışmalarını mizahi bir dille ifade ediyor: “Burası onların ofisi. Kovanın altındaki küçük kapıyı açmak eve dönüşlerini kolaylaştırıyor.”
DÜNYANIN EN PAHALI BALLARININ TİCARETİ
Türkiye, global çapta dünyanın en pahalı ballarının üretildiği bir merkez konumunda. Guinness Dünya Rekorlar Kitabı, 2021 yılında deniz seviyesinden 2 bin 500 metre yükseklikteki mağaralardan çıkarılan ve kilosu 10 bin avroya alıcı bulan Centauri balına bu unvanı vermiştir. Artvin’in saklı vadilerinde üretilen “Peri Balı” (Elvish honey) ise geçtiğimiz yıl Londra’daki prestijli Harrods mağazasında 200 gramlık özel kutusunda 1.250 sterline satışa sunuldu.
Bölgenin diğer bir meşhur ürünü ise komar (orman gülü) nektarından elde edilen ve etkisi değişken olan “deli bal”. MÖ 401 yılında Yunan komutan Ksenofon, askerlerinin deli bal yedikten sonra “akıllarını kaybettiklerini, kustuğunu ve ayakta duramadıklarını” belirtmişti. Üç asır sonra Kral Mithridates de istilacı Roma birliklerini deli bal dolu peteklerle tuzağa düşürmüş ve halüsinojenik komaya giren askerleri kolayca yakalamıştı.
Günümüzde İstanbullu şef Zeynep Ekşioğlu ve Mustafa Multan, “Profunda” markasıyla bu zenginliği dünya pazarına tanıtma hazırlığı yapıyor. Ekşioğlu, balın laboratuvar analizlerinde antioksidan değerlerinin Yeni Zelanda’nın ünlü Mānuka balıyla yarışacak düzeyde olduğunu vurguluyor.
SARAY BAHÇELERİNDEN GÜNÜMÜZ SOFRALARINA
Bal üretimi ve arıcılık geleneği, Osmanlı tarihinden Türk folkloruna kadar derin bir kültürel mirasa sahiptir. Kur’an-ı Kerim’de bal, insanlar için bir şifa kaynağı olarak tanımlanırken; Osmanlı saraylarında balmumu mumları sultanlara ayrılıyor, halk ise iç yağı mumlarıyla yetiniyordu. Günümüzde şehirde yaşayan pek çok vatandaş yaz tatilinde köylerinden getirdikleri bal kavanozlarıyla geri dönüyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da yatmadan önce Rize kovanlarından elde edilen kestane balını şifa kaynağı olarak tükettiğini dile getiriyor.
Göçebe arıcı Osman Yılmaz’ın yaşamı, Artvin’in zengin florasına ve Kafkas arısına bağlıdır. Kafkas arısının 7 milimetreden uzun emici hortumu sayesinde ulaşamadığı derin çiçek nektarlarına erişim sağlıyor. Yılmaz şöyle diyor: “Yaz başında vadi bahçelerinden başlayarak çiçekleri takip ederek kovanları yukarı taşıyorum.”
KIRSALIN SORUNLARI VE MADENCİLİK TEHDİDİ
Ancak siyasilerin söylemlerine ve kavanozlara yansıyan bu kırsal idil ciddi tehditlerle yüz yüze. On yıllardır süregelen iç göç kentleri büyütürken kırsalı genç nüfustan mahrum bıraktı. TEMA Vakfı’nın 2021 yılına ait araştırmasına göre, Artvin’deki tarım arazilerinin neredeyse yarısı maden ruhsat alanlarına tahsis edilmiş durumda.
Savaş köyü Muhtarı Osman Kaya ve köy sakinleri; altyapı eksiklikleri, kapalı okullar ve genç nüfusun yokluğu nedeniyle üretimde aksaklıklar yaşandığını anlatıyorlar. İstanbul’daki Ticaret Odası kariyerini geride bırakarak köyüne dönen Mustafa Multan ise çözümü katma değerli üretim yaparak buluyor: “Amaç kaliteli bal üreterek bunu doğru ambalajla yüksek fiyata satmak ve gençlere köyde kalma sebebi sunmak. Arıcılıktan yeterli gelir elde edebilirlerse cennette yaşayacaklar; ama İstanbul’da asgari ücretle zor bir yaşam sürüyorlar.”
Gezgin arıcılar kır çiçeği balının kilosunu ortalama 45 dolara satarken, Centauri veya Peri gibi nitelikli ballar bunun katbekat üzerinde alıcı buluyor. Artvin’in batısındaki yüksek platolarda üretilen Anzer balının kilosu ise 200 doların üzerinde fiyatlandırılmaktadır.
GÜNEŞ PATLAMASI GİBİ BİR TAT
FT’nin analizinde “en iyi bal” tanımının tamamen öznel bir konu olduğu hatırlatılıyor. Bu yıl sert geçen kış sebebiyle Artvin’deki bal hasadı gecikmeli gerçekleşti. Hasat zamanı geldiğinde dişi işçi arılar tembel erkek arıları kovandan atarak kış için gerekli stoklarını balmumuyla mühürleyecekler.
Geçen yılın rekoltesinin tadım değerlendirmesinde farklı karakterlerin öne çıktığı görülüyor: Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın tercihi kestane balı damakta hafif buruk ve keskin bir tat bırakırken; ayılar için vazgeçilmez olan koyu kahverengi Anzer balı yoğun çiçeksi aromasıyla dikkat çekiyor. Kehribar rengindeki Profunda balı hassas bir tat profili sunarak damakta “güneş patlaması” hissiyatı uyandırıyor. Halüsinojenik etkisiyle bilinen deli balın tadını hatırlamak ise oldukça zor.
The post Financial Times: Dünyanın en pahalı ve en kaliteli balı Türkiye’de üretiliyor first appeared on .
Yaylaları anlatan kısmı okuyunca insanın gidip o havayı soluyası geliyor. Balımızın böyle tanınması güzel ama ben alırken fiyatından çok gerçekten nerede ve nasıl üretildiğini bilmek istiyorum.